Get the Flash Player to see this player.

Home > Σχετικά με την Κρήτη > Η παράδοση της Κρήτης > Κρητική μουσική παράδοση

Κρητική μουσική παράδοση

Η Κρήτη είναι μια από τις λίγες Ελληνικές περιοχές, που ακόμη και σήμερα συντηρεί μια πλούσια και ακμαία μουσική παράδοση, οι ρίζες της οποίας, περνώντας μέσα από την Τουρκοκρατία, τη Ενετοκρατία και το Βυζάντιο, φτάνουν ως την κλασσική αρχαιότητα. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες, διάσπαρτες σε αρχαία Ελληνικά και λατινικά κείμενα, που βεβαιώνουν ότι η μουσική και ο χορός γεννήθηκαν στην Κρήτη και ακόμη ότι οι Κρήτες είχαν αναπτύξει μια αξιόλογη μουσική παράδοση, από την οποία επηρεάστηκαν και άλλες περιοχές.

Από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και μέχρι την εποχή της ενετοκρατίας οι πληροφορίες που έχουμε για την εξέλιξη της Κρητικής δημοτικής μουσικής - όπως παρατηρεί ο Νίκος Παναγιωτάκης - και ιδιαίτερα κάποια αρχαϊκά στοιχεία της που επισήμανε ο Samuel Baud - Bony, μας δίνουν το δικαίωμα να υποθέσουμε ότι οι καταβολές της ξεκινούν από πολύ παλιά, από την ίδια την πλούσια μουσική παράδοση της Αρχαιότητας, αφού άλλωστε είναι ιστορικά τεκμηριωμένο ότι η παρουσία ιθαγενών ελληνόφωνων πληθυσμών στην Κρήτη υπήρξε συνεχής και αδιάλειπτη. Κατά την εποχή της ενετοκρατίας στην Κρήτη, που είναι μια από τις σημαντικότερες του ελληνικού πολιτισμού, ιδρύονται σχολές εκκλησιαστικής μουσικής, όχι μόνο στους καθολικούς, αλλά και σε πολλούς ορθόδοξους ναούς. Παράλληλα με την εκκλησιαστική αναπτύσσεται και η κοσμική μουσική, η οποία συνοδεύει τις πομπές, τις λιτανείες και τις τελετές στις αυλές των δόγηδων, όπως επίσης και τις διασκεδάσεις των απλών ανθρώπων. Τα τραγούδια που ακούγονται άλλοτε είναι παραδοσιακά, και άλλοτε του συρμού (μαδριγάλια, ναπολιτάνες και άλλα είδη ελαφριάς μουσικής), που φτάνουν στην Κρήτη με κάποια πιθανώς καθυστέρηση. Θα πρέπει ακόμη να προστεθεί ότι κατά καιρούς ερχόντουσαν από τη Βενετία διάσημοι μουσικοί για να επιδείξουν την τέχνη τους στους κατοίκους του Xάνδακα.

Μέσα σ' αυτό το κλήμα γεννήθηκε και ανδρώθηκε ο κορυφαίος και μοναδικός επώνυμος Κρητικός μουσικοσυνθέτης Φραγκίσκος Λεονταρίδης (1581-1672), με την ανακάλυψη του οποίου -από τον καθηγητή N. Παναγιωτάκη- μετατίθενται οι αρχές της νεοελληνικής μουσικής τέσσερις αιώνες νωρίτερα. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, αρκετοί μεγάλοι δάσκαλοι της εκκλησιαστικής μουσικής, όπως ο Mανουήλ Xρυσάφης, ο Aκάκιος Xαλκιόπουλος κ.α. βρίσκουν καταφύγιο στην Κρήτη, όπου ιδρύουν σχολές και διδάσκουν συστηματικά τη βυζαντινή μουσική. Έτσι, από τα μέσα του 16ου αιώνα ως τα μέσα του 17ου αιώνα εμφανίζονται στην Κρήτη πολλοί νέοι μελοποιοί, όπως οι αδελφοί Eπισκόπουλοι, ο Kοσμάς Bαράνης, ο Δημ. Nτάμιας κ.α., οι οποίοι με το έργο τους συμβάλλουν όχι μόνο στη συνέχιση αλλά και στην ανανέωση της εκκλησιαστικής μουσικής.

Μετά την κατάκτηση της Kρήτης από τους Τούρκους, το 1669, πολλοί Κρήτες κατέφυγαν στα Επτάνησα όπου μετέφεραν και την ιδιότυπη μουσική τους παράδοση, γνωστή έκτοτε ως κρητική ή κρητοεπτανησιακή μουσική, η οποία, ακόμη και μέχρι σήμερα, συντηρείται και εξελίσσεται αρκετά ικανοποιητικά.

Ο φυσικός διαμελισμός του νησιού σε επιμέρους διαμερίσματα, οι ιδιαίτερες ασχολίες των κατοίκων και οι ειδικές οικονομικο-κοινωνικές συνθήκες ζωής σε κάθε περιοχή, συντέλεσαν στη δημιουργία μιας μεγάλης ποικιλίας οργανικών μελωδιών και τραγουδιών, που καλύπτουν όλες τις ανάγκες των ανθρώπων που τα έπλασαν στο υλικό, τον κοινωνικό και τον πνευματικό τους βίο. Από τα τραγούδια αυτά άλλα έχουν τοπική μόνο και άλλα παγκρήτια διάδοση. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα λεγόμενα ριζίτικα τραγούδια της Δυτικής Kρήτης, από την έρευνα των οποίων έχει διαπιστωθεί ότι αποτελούν μια ξεχωριστή ομάδα ελληνικών δημοτικών τραγουδιών, που περιλαμβάνει όλα τα είδη και τις κατηγορίες των δημοτικών τραγουδιών των άλλων ελληνικών περιοχών, πλην του κύκλου των κλέφτικων τραγουδιών. Αρκετά από τα ριζίτικα τραγούδια, με εμφανές το ακριτικό στοιχείο, προέρχονται από τους Βυζαντινούς χρόνους, ενώ άλλα, με στοιχεία περισσότερο πραγματιστικά, από τους χρόνους της Ενετοκρατίας. Εκτός απ' αυτά μπορεί να διακρίνει κανείς ένα τρίτο στρώμα από την εποχή της Τουρκικής κατοχής και ένα τέταρτο με νεότερα τραγούδια που αναφέρονται σε ιστορικά γεγονότα του 20ου αιώνα (Μάχη της Kρήτης - Κατοχή και αντίσταση, εμφύλιος πόλεμος, Κυπριακός αγώνας κλπ.)

Στην δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι λεγόμενες ρίμες και ιδίως οι μαντινάδες που συνεχίζουν να αποτελούν, ακόμη και σήμερα, ένα από τα σημαντικότερα μέσα καλλιτεχνικής έκφρασης του κρητικού λαού όπως επίσης και η μουσική των παραδοσιακών χορών. Από αυτούς οι περισσότερο διαδεδομένοι είναι οι: "συρτός", γνωστός και ως "χανιώτικος συρτός", ο "καστρινός πηδηχτός", η "σούστα" και ο "πεντοζάλης" (σιγανός και γρήγορος), ενώ υπάρχουν και κάποιοι άλλοι ακόμη με καθαρά τοπικό χαρακτήρα και πολύ περιορισμένη διάδοση. Οι μελωδίες των χορών αυτών, παίζονται στη λύρα ή το βιολί με τη συνοδεία λαούτου ή κιθάρας, δεν έχουν αυστηρά καθορισμένη μορφολογική δομή. Αποτελούνται από μερικές αυτονομίες και απλές προς τον πυρήνα τους μελωδικές φράσεις, τις κοντυλιές, που επιδέχονται καλλωπισμούς με τη μέθοδο του περιορισμένου αυτοσχεδιασμού και μπορούν να συνδυαστούν κατά ποικίλους τρόπους. Τα χρησιμοποιούμενα όργανα είναι η λύρα, το βιολί, το λαούτο, η κιθάρα, το μαντολίνο, το μπουλγαρί, η ασκομπαντούρα (άσκαυλος) κ.α., τα οποία συνδυάζονται σε ζυγιές, όπως λ.χ. λύρα με λαούτο, βιολί με κιθάρα ή λαούτο κ.ο.κ.

Από τη σύντομη αυτή ανασκόπηση γίνεται φανερό ότι στην Κρήτη υπήρχε και συνεχίζει να υπάρχει, μια πλούσια και ακμαία μουσική παράδοση. Στην εξέλιξή της σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι μεγάλοι λαϊκοί μουσικοί -δημιουργοί και οργανοπαίχτες- της περιόδου 1920 - 1955.

Ας ελπίσουμε ότι οι ραγδαίες μεταβολές που συντελούνται σήμερα στον παραδοσιακό τρόπο ζωής και οι αντιδράσεις του από την τουριστική πλημμυρίδα δεν θα επηρεάσουν δυσμενώς την τόσο ζωντανή και ενδιαφέρουσα μουσική παράδοση.

ΓIΩPΓHΣ AMAPIANAKHΣ
Καθηγητής Μουσικολογίας Πανεπιστημίου Kρήτης

Πηγή : www.cretanmusic.gr

Αναζήτηση Ακινήτου

Δείτε Επίσης

Σχετικά