Get the Flash Player to see this player.

Home > Σχετικά με την Κρήτη > Η παράδοση της Κρήτης > Κρητικά μουσικά όργανα

Κρητικά μουσικά όργανα

Δεμένοι με τα παραδοσιακά μουσικά τους όργανα είναι οι Κρητικοί. Σε όλες τις κοινωνικές και οικογενειακές τους εκδηλώσεις, οι Κρητικοί παίζουν ώρες ατέλειωτες τα παραδοσιακά τους όργανα, γλεντούν και τραγουδούν. Τέσσερα είναι τα κυριότερα μουσικά όργανα σήμερα στην Κρήτη: Η ΛΥΡΑ, το ΛΑΟΥΤΟ, το ΒΙΟΛΙ και το ΜΑΝΤΟΛΙΝΟ. Τα δύο τελευταία τα συναντούμε ακόμη, σε ορισμένες περιοχές του νησιού. Tο ΜΠΟΥΛΓΑΡΙ, η ΑΣΚΟΜΠΑΝΤΟΥΡΑ, το ΣΦΥΡΟΧΑΜΠΙΟΛΟ και το ΝΤΑΟΥΛΙ, σχεδόν σπανίζουν. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειώσουμε, ότι μετά το 1970 πολλοί καλλιτέχνες άρχισαν να χρησιμοποιούν ως δεύτερο συνοδευτικό όργανο της λύρας, μαζί με το λαούτο, και την κιθάρα.

ΛΥΡΑ: Μουσικό όργανο με πανάρχαιες Ελληνικές ρίζες, παιζόταν από την αρχαιότητα στο νησί όχι όμως με τη σημερινή του μορφή, είναι το πιο αγαπητό και ευρύτερα γνωστό σήμερα στους κατοίκους της Kρήτης και της διασποράς. Εκτός Kρήτης παίζεται και σε ορισμένες άλλες περιοχές της Ελλάδας, όπως στα Δωδεκάνησα - κυρίως στην Κάσο και την Κάρπαθο, τη Θράκη και τη Μακεδονία, αλλά με διαφορετική όμως μορφή (αχλαδόσχημη) και παίξιμο. Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε την φυαλόσχημη λύρα ή κεμεντζές που παίζουν οι ΄Έλληνες του Πόντου και της Καππαδοκίας. Στην Κρήτη τη λύρα τη συναντάμε κατά καιρούς - κυρίως μετά το 18ο αιώνα μέχρι και τη δεκαετία του 1940 - σε διαφορετικές μορφές και παραλλαγές:

α) ΛYPA, η AXΛAΔOΣXHMH την συναντάμε σε δύο τύπους, το λυράκι, με μικρό ρηχό σκάφος και οξύ ήχο και τη βροντόλυρα, με μεγάλο βαθύ σκάφος και έντονο μπάσο ήχο. Παιζόταν από τον 17ο αιώνα στο νησί, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1930 και στο δοξάρι της συναντάμε τα Γερακοκούδουνα (είδος κουδουνιών). Με αυτά οι λυράρηδες κρατούσαν το ρυθμό γιατί δεν είχαν άλλα συνοδευτικά όργανα όπως το μπουλγαρί ή το λαούτο, που άρχισαν να εμφανίζονται ως συνοδευτικά όργανα της λύρας, - πρώτα το μπουλγαρί και λίγο αργότερα το λαούτο - μετά το 1915.

β) BIOΛOΛYPA, είδος λύρας που έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με το βιολί, που οφειλόταν στην Ευρωπαϊκή εισβολή και την μεγάλη αποδοχή που είχε το βιολί στα χρόνια του μεσοπολέμου, κυρίως από τους κατοίκους της Ανατολικής και Δυτικής Kρήτης. Η βιολόλυρα, πρωτοκατασκευάστηκε και εμφανίστηκε στην Κρήτη γύρω στα 1920 και παιζόταν μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 40. Σήμερα σπανίζει στην Κρήτη.

γ) ΛYPA η ΣΗΜΕΡΙΝΗ, είναι η συνέχεια της εξέλιξης της αχλαδόσχημης λύρας (ενδιάμεσος τύπος λυρακιού - βροντόλυρας), παίζεται σε όλη την Κρήτη. Ιδιαίτερα μετά το 1950, οπότε καθιερώθηκε. Είναι το κυρίαρχο και πιο αντιπροσωπευτικό μουσικό όργανο της Kρήτης. Πρωτοκατασκευάστηκε με τη σημερινή της μορφή στις αρχές της δεκαετίας του 40 από τον πρώτο λυράρη και οργανοποιό Mανόλη Σταγάκη, που παρά τη μεγάλη ηλικία του εξακολουθεί και σήμερα να διατηρεί μαζί με το γιο του, οργανοποιείο στο Ρέθυμνο.

Λέγεται ότι χάρη σε κάποια μυστικά που τα ξέρει μόνο αυτός, οι λύρες του ξεχωρίζουν. Υπάρχουν όμώς και άλλοι καλοί οργανοποιοί στην Kρήτη και στην Αθήνα που κατασκευάζουν το όργανο αυτό, το οποίο λόγω της ύπαρξης πλήθους σχολών παραδοσιακής μουσικής, έχει μεγάλη ζήτηση. Κατασκευάζεται κυρίως από ξύλο μαύρης μουριάς ή καρυδιάς.

ΛΑΟΥΤΟ ή ΛAΓOYTO: Παίζεται σ' ολόκληρη την Κρήτη και είναι - μετά την λύρα - το πιο γνωστό και αγαπητό όργανο των κατοίκων του νησιού και των Kρητών της διασποράς. Εκτός Kρήτης, παίζεται και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, με διαφορετικό όμως κούρδισμα. Tο σημερινό λαούτο είναι η συνέχεια της εξέλιξης του αναγεννησιακού και η εμφάνισή του στην Kρήτη χρονολογείται από την εποχή του Β. ΚΟΡΝΑΡΟΥ (Ερωτόκριτος). Στην πορεία της εξέλιξής του έχει υποστεί διάφορες μορφολογικές αλλαγές στο σκάφος και στο χέρι του για να αποδίδει εντονότερο ήχο, άρχισε να παίζεται ως συνοδευτικό όργανο της λύρας ή του βιολιού μετά το 1920, κυρίως, όμως από τους κατοίκους της κεντρικής και δυτικής Kρήτης. Σήμερα, εκτός από μπάσο συνοδευτικό όργανο, παίζεται και ως σόλο και αποδίδει κατά τον τέλειο τρόπο τις Κρητικές μελωδίες, κάτι που συνηθίζεται όμως, στις άλλες περιοχές της Ελλάδας. Δεν είναι πια τόσο περίτεχνο αλλά δεν διαφέρει και πολύ από το παλιό.

ΒΙΟΛΙ: Όργανο με παγκόσμια απήχηση, που στη σημερινή του μορφή παίζεται περίπου 400 χρόνια. Είναι αγαπητό όργανο και είχε μεγάλη απήχηση στους κατοίκους της Kρήτης, μέχρι και τα χρόνια του μεσοπολέμου, κυρίως όμως στην Ανατολική και Δυτική Κρήτη. Λόγο της ιδιοτυπίας των μοτίβων των περιοχών αυτών (κοντυλιές και πεντοζάλια) - που παίζονται και ερμηνεύονται με περισσότερη άνεση στο βιολί - και τον επηρεασμό τους από την σπουδαία έντεχνη διασκευή και εκτέλεσή τους με το βιολί, από τον Στρατή Kαλογερίδη την εποχή εκείνη, είχε ως αποτέλεσμα, να αγαπηθεί και να διαδοθεί στους κατοίκους των περιοχών αυτών. Όμως μετά τον πόλεμο και την εμφάνιση των μεγάλων πρωτομαστόρων λυράρηδων, άρχισε σιγά σιγά να κυριαρχεί η λύρα, με αποκορύφωμά της τις δεκαετίες του 60-70. Παρόλο που το βιολί παίζεται ακόμα και σήμερα από πολλούς κατοίκους, κυρίως όμως της Ανατολικής και Δυτικής Kρήτης, η πορεία της λύρας στην πολύχρονη Kρητική μουσική ιστορία αναμφίβολα έδειξε ότι ξεχώρισε, αγαπήθηκε, καθιερώθηκε και έβαλε έντονα την σφραγίδα της στη μουσική συνείδηση του Κρητικού λαού.

ΜΑΝΤΟΛΙΝΟ: Όργανο ευρωπαϊκής καταγωγής, το συναντάμε σε όλα τα ευρωπαϊκά παράλια τις μεσογείου. Παίζεται σχεδόν σε όλη την Κρήτη και είναι ευρύτερα γνωστό στους κατοίκους τις. Η εμφάνισή του χρονολογείται από την εποχή της ενετοκρατίας στο νησί. Είχε μεγάλη απήχηση στους κατοίκους κυρίως στα χρόνια του μεσοπολέμου, που το χρησιμοποιούσαν με διάφορες παραλλαγές (μαντόλα) και ως συνοδευτικό όργανο της λύρας ή του βιολιού. Σήμερα παίζεται κυρίως ως σόλο όργανο, σε προσωπικές και οικογενειακές εκδηλώσεις των κατοίκων της Kρήτης.

ΜΠΟΥΛΓΑΡΙ: Όργανο της οικογένειας του Ελληνικού ταμπουρά συγγενής με τον τζουρά. Η εμφάνισή του στην Κρήτη χρονολογείται προς τα τέλη του 18ου αιώνα και γενικεύθηκε μετά το 1915 με τους Μικρασιάτες. Παιζόταν κυρίως στο Ρέθυμνο στα χρόνια του μεσοπολέμου και έγινε δημοφιλές από τον Στέλιο Φουσταλιέρη. Σήμερα σπανίζει στην Κρήτη.

AΣKOMΠANTOYPA: Είναι κατ εξοχήν ποιμενικό όργανο και παίζεται σχεδόν σ ‘ όλα τα νησιά του Αιγαίου. Η ασκομπαντούρα με την ονομασία άσκαυλος παιζόταν από την αρχαιότητα, καθώς επίσης και από τους Έλληνες της Μικράς Ασίας των τελευταίων Ελληνικών χρόνων, και αργότερα από τους Ρωμαίους.

Στην Κρήτη και συγκεκριμένα στο μοναστήρι του Αγίου Φανουρίου στο Bαλσαμόνερο Ηρακλείου, υπάρχει εικόνα του 15ου αιώνα με τον 'γιο Φανούριο να παίζει ασκομπαντούρα. Παιζόταν μέχρι και τη δεκαετία του ΄60 κυρίως από τους κατοίκους των ορεινών περιοχών του νησιού. Σήμερα σπανίζει στην Κρήτη.
ΣΦYPOXAMΠΛIO ή ΘIAMΠΌΛI: Όργανο της οικογένειας των σουραβλιών και των φλογέρων, παίζεται από την αρχαιότητα και η εμφάνισή του στην Kρήτη χρονολογείται από τον 3ο μ.Χ. αιώνα. Ήταν το αγαπημένο όργανο και η συντροφιά των βοσκών στα βουνά της μεγαλονήσου, το συναντάμε ακόμα και σήμερα, αλλά παίζεται από λίγους και μεγάλους σε ηλικία κατοίκους της Kρήτης.

ΝΤΑΟΥΛΙ: Τα νταούλια είναι αρχαιότατα όργανα κοινά σ ‘ όλους τους λαούς του κόσμου και τα συναντάμε με διάφορες ονομασίες. Tο Νησιώτικο μικρό νταούλι (τουμπανάκι) που παίζεται ακόμα και σήμερα στα νησιά του Αιγαίου και το χρησιμοποιούν ως συνοδευτικό όργανο της τσαμπούνας ή του βιολιού είναι της ίδιας οικογένειας με το Σητειακό νταούλι. Η εμφάνισή του στην Κρήτη και συγκεκριμένα στη Σητεία χρονολογείται γύρο στον 16ο αιώνα που ήρθε από τα Δωδεκάνησα. Παιζόταν κυρίως από τους κατοίκους της Ανατολικής Kρήτης και το χρησιμοποιούσαν στους χορούς ως συνοδευτικό όργανο της λύρας ή του βιολιού μέχρι και τη δεκαετία του ΄60. Σήμερα σπανίζει στην Ανατολική Κρήτη.

Πηγή : www.cretanmusic.gr

Αναζήτηση Ακινήτου

Δείτε Επίσης

Σχετικά